Alergen pokarmowy

Alergen pokarmowy to składnik żywności zdolny wywołać reakcję alergiczną u osoby, której układ odpornościowy na niego reaguje. Najczęściej jest to białko. Nazwa odnosi się do bodźca wyzwalającego reakcję, podczas gdy alergia pokarmowa oznacza samą chorobę i jej objawy.

Ten sam produkt może być zwyczajnym elementem diety jednej osoby i źródłem istotnego zagrożenia dla innej. Obecność alergenu nie oznacza, że żywność jest zanieczyszczona lub szkodliwa dla wszystkich. O ryzyku decyduje konkretna alergia oraz możliwość kontaktu z jej przyczyną.

W codziennym języku mówi się o alergenach takich jak mleko, jajo czy orzechy, chociaż odpowiedź immunologiczna dotyczy określonych składników tych produktów. Rozpoznanie powinno uwzględniać wywiad i objawy. Sam dodatni wynik testu może wskazywać na uczulenie wykrywane laboratoryjnie, ale nie zawsze na reakcję po zjedzeniu pokarmu.

Alergen może być celowym składnikiem potrawy albo trafić do niej przypadkowo podczas produkcji i przygotowania. Ten drugi przypadek nazywa się kontaktem krzyżowym. Przykładem jest przeniesienie resztek żywności przez wspólne narzędzie kuchenne. Nie oznacza to tego samego co reakcja krzyżowa układu odpornościowego.

Etykiety pomagają rozpoznawać składniki mogące powodować alergie lub nietolerancje. W Unii Europejskiej określone substancje i produkty muszą być wyróżnione w wykazie składników, a informacje są wymagane również przy żywności nieopakowanej. Wyróżnienie nie oznacza, że każdy czytelnik powinien unikać tych składników.

Praktyczne sprawdzanie produktu polega na odniesieniu składu do własnego rozpoznania, a nie do samego napisu sugerującego zdrową żywność. Produkt ekologiczny, roślinny lub bez laktozy również może zawierać istotny dla danej osoby alergen. Zmiana marki czy receptury uzasadnia ponowne przeczytanie składu.