Błonnik pokarmowy

Błonnik pokarmowy to zróżnicowana grupa składników roślinnych, które są odporne na trawienie i wchłanianie w jelicie cienkim. Przechodzą dalej do jelita grubego, gdzie część z nich wykorzystują mikroorganizmy. Nie jest to jedna substancja o zawsze jednakowym działaniu.

Często wyróżnia się błonnik rozpuszczalny i nierozpuszczalny w wodzie. Podział ułatwia opis, ale nie wyjaśnia wszystkiego: znaczenie mają również zdolność tworzenia żelu, wiązania wody i podatność na fermentację. Dlatego dwa produkty z podobną ilością błonnika mogą być inaczej tolerowane przez przewód pokarmowy.

Źródłami błonnika są warzywa, owoce, nasiona roślin strączkowych, orzechy oraz pełnoziarniste produkty zbożowe. Fasola, soczewica, płatki owsiane czy pieczywo razowe dostarczają go razem z innymi składnikami odżywczymi. Różnorodność ma znaczenie, ponieważ poszczególne produkty nie zawierają dokładnie takich samych frakcji włókna pokarmowego.

Błonnik wspiera prawidłową pracę jelit i może ułatwiać wypróżnienia. Część jego działania wiąże się ze zwiększeniem objętości treści pokarmowej i zatrzymywaniem wody. Produkty bogate w błonnik mogą również zwiększać sytość. Nie oznacza to jednak, że jeden składnik samodzielnie rozwiązuje każdy problem z trawieniem lub masą ciała.

Gwałtowne zwiększenie spożycia może nasilać gazy, wzdęcie i skurcze brzucha. W materiałach żywieniowych zaleca się dlatego stopniowe zmiany i uwzględnienie odpowiedniej podaży płynów. Nie ma jednej ilości wody ani jednego zestawu produktów właściwego dla każdej osoby, zwłaszcza przy współistniejących chorobach.

Przy ocenie tolerancji ważne jest odróżnienie ogólnej zasady zdrowego żywienia od postępowania w konkretnej chorobie przewodu pokarmowego. Ilość oraz rodzaj błonnika mogą wymagać dopasowania. Samo występowanie zaparcia lub wzdęcia nie wskazuje, że trzeba bez końca zwiększać porcje otrębów.

Zaparcie połączone z krwią w stolcu, utrzymującym się bólem brzucha, wymiotami lub niemożnością oddawania gazów wymaga pilnej oceny medycznej. Takich objawów nie należy traktować jedynie jako sygnału, że w diecie brakuje błonnika.