Celiakia

Celiakia to przewlekła choroba o podłożu immunologicznym, w której spożywanie glutenu wywołuje uszkodzenie jelita cienkiego. Gluten występuje między innymi w pszenicy, życie i jęczmieniu. Skutkiem choroby mogą być trudności z wchłanianiem składników odżywczych oraz objawy wykraczające poza sam przewód pokarmowy.

Obraz celiakii jest zróżnicowany. Mogą pojawiać się biegunka, wzdęcie, ból brzucha, zaparcie lub zmęczenie. U części osób zwracają uwagę objawy spoza jelit, a niektórzy nie odczuwają wyraźnych dolegliwości. Brak typowej biegunki nie wyklucza więc choroby ani nie pozwala ocenić stanu śluzówki.

Celiakia różni się od alergii na pszenicę oraz nadwrażliwości na gluten. Dolegliwości po podobnych produktach nie muszą mieć tego samego mechanizmu. Sama poprawa samopoczucia po zmianie jadłospisu nie potwierdza celiakii, ponieważ objawy różnych zaburzeń mogą się nakładać, a w rozpoznaniu potrzebne są odpowiednie badania.

Diagnostyka obejmuje wywiad i zwykle badania krwi wykrywające określone przeciwciała. W zależności od sytuacji wykorzystuje się również wycinki jelita cienkiego pobrane podczas gastroskopii. Badania krwi i ocena tkanki mają różne role; sposób ich łączenia zależy od obrazu klinicznego, a nie tylko od nasilenia bólu brzucha.

Wykluczenie glutenu przed diagnostyką może zmienić wyniki i utrudnić rozpoznanie. Dlatego plan badań powinien uwzględniać rzeczywisty sposób odżywiania. Jeżeli gluten został już usunięty z diety, interpretacja wyników i dalsze postępowanie wymagają ustalenia z lekarzem. Nie ma jednego samodzielnego testu dietetycznego, który zastępuje tę ocenę.

Znaczenie ma także predyspozycja genetyczna i występowanie choroby w rodzinie. Warianty genów związane z celiakią występują jednak również u wielu osób, które na nią nie chorują. Dodatni wynik wskazujący predyspozycję nie jest zatem tym samym co potwierdzenie aktywnej choroby lub uszkodzenia jelita.

Rozpoznawanie celiakii nie kończy się na nazwaniu reakcji na pieczywo. Ocena obejmuje również możliwe niedobory i inne następstwa zaburzonego wchłaniania. To ważne zwłaszcza wtedy, gdy dolegliwości jelitowe są mało charakterystyczne: stan odżywienia i objawy ogólne mogą dostarczać informacji, których nie daje sama obserwacja jednego posiłku.