Faza głowowa trawienia

Faza głowowa trawienia to etap reakcji organizmu na jedzenie, który może rozpocząć się jeszcze przed dotarciem pokarmu do żołądka. Bodźcem bywa widok, zapach, smak lub samo oczekiwanie posiłku. Nazwa odnosi się do udziału układu nerwowego w przygotowaniu narządów trawiennych do przyjęcia jedzenia.

Łatwo zauważalnym przykładem jest zwiększone wydzielanie śliny pod wpływem zapachu potrawy. Odpowiedź nie ogranicza się jednak do jamy ustnej. Sygnały nerwowe mogą wpływać również na wydzielanie w żołądku i trzustce oraz na ruchy przewodu pokarmowego. Poszczególne narządy reagują, zanim otrzymają pełną informację o składzie posiłku.

Faza głowowa jest jednym z elementów regulacji. Gdy jedzenie trafia do żołądka, dołączają sygnały związane z jego obecnością i rozciąganiem ściany. Po przejściu treści do jelita pojawiają się kolejne reakcje, w tym hormonalne. Etapy te opisują dominujące bodźce i mogą się nakładać, zamiast tworzyć sztywno rozdzielone odcinki czasu.

W badaniach fizjologicznych reakcje na widok, smak i żucie pokarmu oceniano także bez jego zwykłego połknięcia. Takie doświadczenia pomagają oddzielić wpływ sygnałów nerwowych od działania treści obecnej w przewodzie pokarmowym. Wyniki pokazują mechanizm, ale nie są instrukcją poprawiania trawienia przez określony rytuał przed każdym posiłkiem.

Siła odczuwanego apetytu lub ilość śliny nie pozwalają samodzielnie ocenić sprawności całej fazy głowowej. Trawienie zależy od wielu współpracujących procesów, a fizjologiczna odpowiedź na bodziec nie jest testem zdrowia żołądka. Pojęcie pomaga zrozumieć, dlaczego mózg uczestniczy w pracy przewodu pokarmowego od początku posiłku, bez sprowadzania dolegliwości do nastawienia psychicznego czy przypisywania im winy osoby jedzącej.