Rytm dobowy

Rytm dobowy to powtarzający się w przybliżeniu co 24 godziny cykl procesów organizmu. Pomaga określać, kiedy pojawia się czujność, a kiedy senność. Jest związany z wewnętrznymi zegarami biologicznymi działającymi w mózgu i innych narządach, dlatego jego znaczenie wykracza poza sam moment zasypiania.

Zegary biologiczne dostosowują się do sygnałów z otoczenia. Szczególnie ważne są światło i ciemność, a znaczenie mają również pory jedzenia i aktywności. Jasne światło późnym wieczorem może utrudniać przygotowanie do snu. Organizm reaguje więc na warunki dnia i nocy, nie tylko na godzinę pokazywaną przez zegarek.

Rytm dobowy współdziała z narastającą potrzebą snu: im dłużej trwa czuwanie, tym większa staje się ta potrzeba. Są to odrębne, powiązane mechanizmy. Silne zmęczenie nie zawsze sprawia, że zasypianie o dowolnej porze jest łatwe, ponieważ znaczenie ma także aktualna faza rytmu biologicznego.

Ludzie różnią się naturalnymi preferencjami pory odpoczynku. Jedni łatwiej budzą się rano, inni później odczuwają senność; rytm zmienia się też z wiekiem. U wielu nastolatków późniejsze zasypianie ma podłoże biologiczne. Sama preferencja późnych godzin nie oznacza zaburzenia ani nie pozwala ocenić, czy dana osoba śpi wystarczająco długo.

Trudność pojawia się, gdy rytm snu i czuwania rozmija się z wymaganiami otoczenia. Może tak być po podróży przez strefy czasowe lub przy pracy nocnej. Utrzymujące się problemy ze snem i czujnością, które zakłócają codzienne funkcjonowanie, wymagają odróżnienia od zwykłych preferencji. W ocenie liczą się pory pracy i odpoczynku, przebieg objawów oraz inne możliwe zaburzenia snu.