Termiczny efekt pożywienia

Termiczny efekt pożywienia to część wydatku energetycznego związana z przetwarzaniem zjedzonego pokarmu. Organizm zużywa energię na trawienie, wchłanianie, transport i dalsze przemiany składników. Po posiłku wydatek energii przejściowo wzrasta, nawet jeśli człowiek nie wykonuje w tym czasie dodatkowego wysiłku.

Proces ten nazywa się także termogenezą poposiłkową. Nie chodzi o temperaturę podanej zupy ani o pot wywołany ostrym smakiem. Nazwa opisuje koszt pracy metabolicznej potrzebnej do wykorzystania jedzenia. Część energii uwalnia się przy tym jako ciepło, zamiast zostać zmagazynowana lub wykorzystana do ruchu.

Wielkość efektu zależy między innymi od ilości i składu posiłku. Przetwarzanie białka jest na ogół bardziej kosztowne energetycznie niż przetwarzanie tłuszczu, a węglowodany zajmują pozycję pośrednią. W zwykłym posiłku składniki występują razem, dlatego nie można przypisać mu jednej stałej wartości na podstawie samej nazwy potrawy.

Termiczny efekt pożywienia jest jednym ze składników całkowitego wydatku energii, obok utrzymania podstawowych funkcji organizmu i aktywności fizycznej. Nie jest osobną pulą kalorii, którą należy automatycznie odejmować od każdej pozycji w dzienniczku. Jeżeli metoda oceny zapotrzebowania już uwzględnia ten koszt, dodatkowe odliczenie prowadziłoby do podwójnego liczenia.

Pojęcie pomaga wyjaśnić, dlaczego organizm nie wykorzystuje całej energii posiłku bez żadnych kosztów. Nie oznacza jednak, że jedzenie większej ilości określonego składnika samo zapewni spadek masy ciała. Nadal znaczenie mają całkowite spożycie, potrzeby organizmu i zmiany zachodzące w dłuższym czasie.

Na przykład dwa posiłki o podobnej kaloryczności, lecz innym udziale białka i tłuszczu, mogą wywoływać różny efekt termiczny. To różnica fizjologiczna, a nie wystarczająca podstawa do uznania jednego z nich za odpowiedni dla każdej osoby.